حق تعمیر چیست؟!

همه چیز درمورد حق تعمیر

آیا شما حق دارید چیزهایی را که متعلق به خودتان است، تعمیر کنید؟ شما ممکن است فکر کنید پاسخ ساده است، اما در واقع، پیچیده است. مسئله فقط این نیست که شما می توانید ملک شخصی خود را تعمیر کنید، بلکه این است که آیا شما آن را همه چیز می دانید. بله درست است. علاوه بر دستگاه هایی مانند تلفن های هوشمند، تبلت ها و کامپیوتر، لوازم مانند یخچال و فریزر، شستشو و خشک کن، و حتی ممکن است ماشین شما بر روی نرم افزار اجرا شود. این نرم افزار باعث می شود که پیچیده تر شود و هزینه بر تر شود. به اصطلاح حقوقی برای تعمیر صورتحساب ها در بسیاری از ایالت ها در تلاش است تا به مصرف کنندگان حقوق بیشتری را در مورد رفع اموال خود، از جمله اینکه قادر به خود تعمیر یا استفاده از یک شخص ثالث است، اما بسیاری از آنها گذر نکرده اند. هنگامی که شما با شرایط سرویس و غیره موافقت میکنید، اغلب موافقت میکنید که فقط از نرم افزار مجوز میگیرید، حتی اگر مستقل از سخت افزار باشید. کپی رایت به صاحبان نرم افزار انواع اختیارات می دهد، از جمله جلوگیری از دسترسی شما به تنظیمات، درک نحوه کارکردن و یا اصلاح آن.

 

حق تعمیر

حق تعمیر دقیقا چیست؟

درخواست تغییر مقررات حق تعمیر یکی از جنبش های اجتماعی است که حرکت آن به تازگی سرعت یافته است. این مطالبه را باید در بستر وسیع تر تضاد منافع میان صاحبان فناوری و مصرف کنندگان نگریست که در جهت حذف موانع موجود برای استفاده کامل مصرف کننده از محصول خریداری شده و همچنین مزایای احتمالی برای محیط زیست شتاب گرفته است. جنبش حق تعمیر ابتدا در حوزه وسایل نقلیه آغاز شد و اینک گستره آن به دستگاه های الکتریکی و الکترونیکی رسیده است.
البته شرکت های بزرگ فناوری از جمله مایکروسافت و اپل، فعالانه در برابر حق تعمیر مقاومت می کنند. مسأله ای که با نگاه به درآمدها و منافع این کمپانی ها به خوبی قابل درک است. به علاوه الزام به ارائه راهنما برای تعمیر دستگاه ها، احتمال افشای برخی اطلاعات و اسرار فنی و تجاری را در پی دارد که شرکت های بزرگ از این جهت نیز با فشار مقرراتی برای اعطای حق تعمیر مخالفت می کنند. همان طور که می دانید اپل و شماری از دیگر تولیدکنندگان گوشی هوشمند از چسب های مخصوص، باتری ها و حافظه های غیر قابل تعویض و مواردی از این دست استفاده می کنند؛ با این ادعا که انجام این کار، سبب اطمینان از تعمیر صحیح گوشی های هوشمند خواهد شد. حال جو بایدن، رئیس جمهور آمریکا، از کمیسیون فدرال تجارت (FTC کوتاه شده Federal Trade Commission) خواسته است با تدوین قوانین جدید، مانع ایجاد چنین محدودیت های برای تعمیر گوشی های هوشمند توسط فعالان مستقل شود و کاربران بتوانند به انتخاب خود، تعمیرکار گوشی را انتخاب کنند. FTC در سال 1914 میلادی با هدف حمایت از حقوق مصرف کنندگان و اجرای قانون رقابت از طریق پیشگیری یا از بین بردن فعالیت های تجاری غیر مفید تأسیس شده است.

 

سیاست حق تعمیر چگونه بر ما اثر می گذارد؟

راه های بسیاری وجود دارد که این سیاست ها می توانند بر زندگی شما تأثیر بگذارند و فراتر از تعمیرات و قابلیت استفاده بنیادی است. در حالی که ممکن است فکر کنید که می توانید محصول خود را به طریقی که می خواهید استفاده کنید، لزوما این مورد نیست، یا حداقل شرکت ها دشوار است. نمونه هایی از جمله تولیدکنندگان برنامه های مسدود کننده را از طریق گوشی های هوشمند یا شرکت های خودروی خود دانلود می کنند که نیاز به استفاده از مرکز تعمیر مجاز دارند که دو برابر مکانیک محلی شما هزینه می شود. حتی مواردی وجود دارد که سازنده می تواند دستگاه شما را بدون اطلاع قبلی و یا استفاده مجدد از کار انداخته باشد.

 

مدیریت حقوق دیجیتال

این مسائل به دلیل مدیریت حقوق دیجیتالی (DRM) به وجود می آید که هدف آن حفاظت از رسانه های دیجیتال از نقض حق نسخه برداری، مانند توزیع غیر مجاز یک فیلم یا کتاب است. همچنین از کپی کردن محتوا توسط مصرف کنندگان جلوگیری می کند. البته، یک تولید کننده نمی خواهد محتوای آن را کپی کرده و توزیع کند، زیرا این بدان معنی است که سود از دست رفته است. این به نظر منطقی است اما همچنین به این معنی است که مصرف کنندگان قادر به کپی کردن محتوای ویدئوی از یک دی وی دی به یک دستگاه پخش رسانه ای قابل حمل نیستند برای دیدن آن به عنوان مثال. آیا این خیلی اشتباه است؟ بنابراین محدودیت های شدید در مورد چگونگی استفاده از محصولاتی وجود دارد که فکر می کنید متعلق به آن هستید. و همچنان همچنان ادامه خواهد یافت، زیرا محصولات بیشتری شامل نوعی نرم افزار می شوند. این یک وضعیت چسبنده است: آیا باید بتوانید محتوایی را که از یک دستگاه خریداری کردید، بازیابی کنید؟ یا به تنظیمات سازنده و ناشر نگاه می کنید؟ اگر این دستگاه شماست، چرا نمیتوانید آن را به هیچ وجه مورد استفاده قرار دهید؟

 

توافق نامه های یک جانبه نرم افزار

خوب، معلوم می شود که هنگام دانلود نرم افزار و یا استفاده از یک دستگاه که در نرم افزار اجرا می شود، شما معمولا باید یک مجوز نهایی کاربر (EULA) را امضا کنید، که نحوه مصرف مصرف کنندگان از نرم افزار را مشخص می کند. نگران کننده این است که بسیاری از این قراردادهای به اصطلاح در قالب دیجیتال هستند، که به صورت یک کلیک از طریق کلیک ارائه می شوند. شما احتمالا از طریق این فرم ها گشتید، که اغلب طولانی و پر از قانونی هستند. آسان است فقط بگویم بله و حرکت می کند، مخصوصا اگر قبلا خرید کرده اید. EULA نیز موضوع مذاکره نیست، بنابراین توافق نامه آن را بپذیرید یا آن را ترک کنید. این نباید یک طرفه باشد.

 

انتقادات و نظرات درمورد حق تعمير

موافقان و مخالفان زیادی در خصوص این دیدگاه به اظهار نظر پرداخته اند و از جنبه های حقوقی آن را بررسی نموده اند، که هر کدام در جای خود قابل بحث و بررسی است. آنچه طبیعی است، در نگاه نخست توجه به عرف و ایضاً قرارداد ایجاب و قبول و شروط ضمن عقد است، گاه شما عرفاً وسیله ای را خریداری می نمایید و خرید محصول مستلزم انتفاع از کل کارایی آن بدون وابستگی به خدمات دیگر است، مثلاً شما یک آچار خریداری می کنید و عرفاً استفاده از این ابزار مستلزم داشتن ارتباط با دیگر خدمات نیست، یعنی این ابزار به صورت مستقل کارایی داشته و وابستگی به خدمات دیگری برای ظهور و بروز استعداد خود ندارد.

گاه نیز ابتیاع یک وسیله می تواند مستقلاً و یا با وجود وابستگی توامان باشد، مثلاً شما می توانید از یک تلفن هوشمند استفاده کنید بدون آنکه نیازمند دریافت خدمات دیگری برای آن باشید، در این صورت شما باز نیز مالکیت کامل دارید، شاید هم خواهان دریافت خدمات اضافه باشید که در این صورت امکان دارد محدودیت هایی برای شما ایجاد شود، اما گاه استفاده از یک ابزار دارای وابستگی به خدمات پایه است مانند خرید یک دستگاه کارت خوان بانکی، شما هرچند مالک دستگاه هستید اما به دلیل وجود استانداردهای ملی و بین المللی و همچنین به علت آنکه در زمان استفاده از دستگاه می بایست الزاماً از خدمات شخص ثالث استفاده نموده و همچنین منافع و امنیت شخصی را که می خواهد از کارت بانکی خود استفاده نماید حفظ نمایید، لذا ضمن انعقاد عقد بیع احتمالاً شروطی را نیز در خصوص تعمیر دستگاه و سلب این حق از خود عرضه می نمایید، این امر به این معنا است که هرچند تمامی منافع دستگاه و ید مالکیت شما قوام پیدا نموده است اما شما بخشی از حقوق خود را به جهت نوع عقد و کارکرد ابزار خریداری شده از خود ساقط و به دیگری (که همان تولید کننده است) منتقل نموده اید.

از دید کایل وینز (Kyle Wiens)، مدیر عامل و بنیان گذار شرکت iFixit (شرکت آمریکایی فعال در زمینه انتشار آنلاین راهنمای تعمیر رایگان لوازم الکترونیکی مصرفی)، با تغییر قوانین کنونی حق تعمیر، طراحی دستگاه به هیچ وجه تحت تأثیر قرار نمی گیرد، بلکه تمرکز بیشتری بر فرصت های تعمیرات انجام خواهد شد. این امر تولیدکنندگان را ترغیب می سازد تا مواردی مانند شیوه بسته شدن دستگاه یا تعویض باتری آن را برای سادگی بیشتر تغییر دهند. اما دیوید مک کوئین (David McQueen) مدیر پژوهشی موسسه ABI Research با اشاره به رویکرد شرکت ها در روند تولید به این نکته اشاره می کند که حتی افزودن شدن یک پیچ یا حفره ای جدید، ممکن است بر درجه حفاظت یا IP گوشی تأثیرگذار باشد. به گفته مک کوئین سازندگان تلاش بسیاری کرده اند تا دستگاه های خود را در برابر آب و گرد و غبار محفاظت کنند. از نگاه او فروشندگان اسمارت فون سخت کوشیده اند تا به این سطح بالای حفاظت دست پیدا کنند، اما اگر بنا باشد دستگاه ها پیچهای بیشتری داشته باشند و باز کردن آن ها آسان تر باشد، آیا این رتبه بندی ها به خطر نخواهد افتاد و جایگاه آن ها تنزل پیدا نخواهد کرد؟

 

قوانین اتحادیه اروپا درمورد حق تعمير

کمیسیون اروپا که در واقع کارش تدوین پیش نویس قوانین برای این اتحادیه است اعلام کرده به زودی قانون حق تعمیر را معرفی می کند؛ قانونی که تولید کنندگان قطعات الکترونیک را ملزم خواهد کرد محصولاتی با طول عمر و دوام بیشتر بسازند و تا حد ممکن از مواد بازیافتی با قابلیت استفاده مجدد و تعمیر در آنها استفاده نمایند. براساس این قانون همچنین شرکت های اروپایی ملزم خواهند شد که اطلاعات ضروری در مورد تعمیر محصولاتشان و دوام آنها را به آسان ترین شکل ممکن در اختیار کاربران قرار دهند. در حال حاضر اغلب کاربران برای پیدا کردن اطلاعات تعمیری باید به وبسایت هایی نظیر iFixit مراجعه کنند.

هرگونه قانونی تحت عنوان حق تعمیر که توسط اتحادیه اروپا به تصویب برسد قطعا تاثیری شگرفت بر خارج از مرزهای آن خواهد داشت چراکه طبق اعلام سخنگوی این سازمان قراردادهای آتی نیز باید بازتاب دهنده مفاد این قانون باشند. این پیش نویس در واقع بخشی از طرح موسوم به توافق سبز اروپا است که سال گذشته توسط این اتحادیه کلید خورد و هدف آن تغییر اقتصاد این قاره در سایه بحران تغییرات اقلیمی است.

به گفته Virginijus Sinkevičius دبیر محیط زیست اتحادیه اروپا الگوی خطی دریافت، ساخت، استفاده و نابودی لوازم الکترونیک به انتهای راه رسیده و به خاطر رشد جمعیت جهان و بالا رفتن میزان مصرف این الگو میتواند بشر را به سمت بحران منابع سوق دهد. به همین خاطر تنها راه برون رفت از بحران جدا کردن رشد اقتصادی از استخراج منابع و اثرات زیست محیطی شان خواهد بود. او همچنین خاطرنشان کرد که اگر اتحادیه اروپا پیشنهادات مطرح شده در این باره را اجرا نکند نمی تواند به تعهدات زیست محیطی خود تا سال ۲۰۵۰ عمل کند.

دیدگاهتان را بنویسید